काव्यालंकार सुत्रानी | Kavyalankara Sutrani

काव्यालंकार सुत्रानी | Kavyalankara Sutrani Book/Pustak Pdf Free Download

पुस्तक का एक मशीनी अंश

तला उपमाया दोरा गयन्ति-डीनलवमविकल लिसमेदी बचन जैदौऽसाचमगसैंगव इति । खान्कमेण व्यास्यातुमाह- जातिप्रमाणधर्मन्यूनतोपमानख हीनलम् ॥ ९॥ आत्या प्रमाणेन धर्मेण चोपमानस्य न्यूनता या तद्दीनत्वमिति ।

जातिन्यूनत्वरूर्प हीनलं यथा- ‘क्षण्डाले रिख युष्माभिः साहस परम कृतम् प्रेमाणन्यूनत्वरूपं हीनत्वं यथा ।’ ‘बडिस्कुटिङ इव मानुर्ं बैंकालि |’ उपमेयादुपमानस्य धर्मतो न्यूनत्वं यत्तद्धर्मन्यूनत्वम् । तद्रूपं हीनत्वं यथा “स मुनिलम्डितो मौजया कृष्णाविनपर्टं बइन् |

प्यराजबीलजीमूठभागाश्लिष्ट इवांडुमान् ॥” अत्र मौजीप्रतिबस्तु तडिन्नास्त्युपमान इति हीनल्वम् । न च कृष्णा जिनप्टमात्रस्योपमेयल्वं युक्तम्, मौच्या व्यर्थत्वप्रसङ्गात् । ननु नील जीमूतग्रहणेनैव तडित् प्रतिपाद्यते,-तन्न; व्यभिचारात् । अव्यमिचारे तु मैवन्ती प्रतिपत्तिः केन धार्यते ? । तदाह-

धर्मयोरेकनिर्देशेऽ्ज्यस्य संवित् , साहचर्यात् ॥ १० ॥ कर्मयोरेकस्वापि घर्मस्य निर्देशेऽन्वथर्मस्य संवित् प्रतिपतित्भवति । कुतः, साहचर्यात् । सहचंरित्वेन प्रसिद्धयोस्वस्मेकस निर्देशेष्यस प्रतिपत्तिमर्वति । तथा-

“निटेऽपि दिने व बिरमन्ता्वरहेश्ममो खावन्तुदतिषियो मायपिसः पयोविन्दमः । पूराबर्वरके निपल कमिकामांचेन वावाः डिखो- करठनम्रनिद्गृहिणीचित्तम्ययादायिनः ॥ অत्र मधुषृषतां वृत्त्वपिङ्गल्वे सहचरिते । तत्र ‘पिक्ल शब्देन पिङ्ल्वे प्रतिपन्ने वृक्त्वभैतिपत्तिर्मवति ।

एतेन ‘कनकफलकचतुरखं ओणिविम्ब् इति व्यास्यातम् । अत्र कनकफलकस्य गौरत्वचतुरस्वयोः साहचर्याच- तुरसत्वश्रुत्यैव गौरत्वप्रतिपत्तिरिति । ननु च यदि धर्मन्यूनत्वमुपमानस्य दोषः, कथमयं प्रयोगः- ‘सूांशुसमीलितलोचनेषु दीनेषुं पद्मानिकनिर्मदेष ।

साध्यः स्वगेद्देच्विद भर्तृहीनाः केका विनेतुः शिकखिनां मुखेषु ॥ इति । अत्र बहुत्वमुपमेयधर्माणाजुपमानात् , – न;B विशिष्टानामेव मुखाना- मुपमेयत्वात् , तादृशेष्वेव केकाविनाशस्य संभवात् । तेनाधिकत्वं व्याख्यातम् ॥ ११ ॥

तेन हीनत्वेनाधिकत्व व्यास्यातम् -आातिप्रमाणष्माधिक्वमविकत्व- मिति । जात्याधिक्यरूषमधिकत्वं यथा- वास्तु विष्टयः शीघ्रं रुद्रा ईद महौजसः । प्रमाणाधिक्यरूपं यथा ‘पोतालमिव से मानिले सनी सितिघरोपमा । केीण्ः पुगर्ं काटिन्दीपासनिभः ॥

धर्माधिक्यरूपं यथा सरद्म चले चरक दुधदेयो स्यराजत । सवाउवाकिः सावतैः सोतसामिव नायक: ॥ ‘सवाडवाग्निः’ इत्यस्य प्रतिवस्तुन उपमेयेऽभावाद्धर्माधिक्यमिति । জनयोर्दोषयोर्विपर्येयास्य्स्व दोषस्यान्तर्भावान पृथगुपादानम् । अत

एवास्माकं मते षड्दोषा इति । उपमानोपमेययोलिङ्गव्यत्यासो लिङ्गमेदः ॥ १२ ॥ उपमानस्योपमेयस्व च लिङ्ग्योग्व्यत्यासो विपर्ययो लिङ्गमेदः! यथा सैन्पानि नय इव जग्मुरनगळानि ।” इष्टः पुंनपुंसकयोः प्रायेण ॥ १३ ॥

पुंनपुंसकयोरुपमानोपमेययोर्लिङ्गभेदः प्रायेण बाहुल्पेनेष्ट । यथा-‘चन्द्रमिव मुखं पश्यति’ इति, ‘इन्दुरिव मुखं भाति’ इत्येवं प्रायं तु नेच्छन्ति । लौकिक्यां समासाभिहितायामुपमाप्रपञ्चे च ॥ १४ ॥ लौकिक्यामुपमायां समासाभिहितायामुपमायामुपमाप्रपञ्चे चेष्टो

लेखक नारायण राम आचार्य-Narayan Ram Acharya
भाषा हिन्दी
कुल पृष्ठ 116
Pdf साइज़14.3 MB
Categoryसाहित्य(Literature)

काव्यालंकार सुत्रानी | Kavyalankara Sutrani Book/Pustak Pdf Free Download

Leave a Comment

Your email address will not be published.